W świecie analizy danych zbyt często wpadamy w pewną pułapkę. Skupiamy się na narzędziach. Uczymy się najnowszych bibliotek w Pythonie, masterujemy zaawansowane łączenia w SQL, budujemy skomplikowane modele w Power BI i uważamy, że to wystarczy, by odnieść sukces. Jako analityk i architekt danych z ponad siedmioletnim doświadczeniem, mogę Ci z pełnym przekonaniem powiedzieć: to dopiero połowa drogi. Prawdziwa wartość analityka nie leży wyłącznie w jego umiejętnościach technicznych, ale w tym, jak dobrze rozumie biznes, dla którego te dane analizuje.
Aspekty finansowe są tutaj absolutnie kluczowe. O ile w przypadku logistyki czy e-commerce pewne rzeczy mamy bardzo namacalne – systemy IT automatycznie liczą nam ruch, widzimy spadające stany magazynowe, a puste półki same krzyczą, że mamy problem z rotacją towaru – o tyle w finansach sytuacja bywa o wiele bardziej skomplikowana. Koszty potrafią nam uciekać w sposób nieprawdopodobnie nieuchwytny. Jeśli nie rozumiemy dobrze podstawowych wskaźników KPI (Key Performance Indicators) i nie wiemy, jak powinny być one poprawnie liczone, po prostu nie umiemy w dobry sposób zadbać o rozwój firmy. Niezależnie od tego, czy pracujesz na etacie w wielkiej korporacji, czy prowadzisz swój własny solo biznes.
Dzisiaj przygotowałem dla Ciebie zestawienie pięciu najważniejszych finansowych wskaźników KPI. Opowiem Ci, dlaczego są one tak ważne i jak powinieneś na nie patrzeć z perspektywy osoby, która ma za zadanie „rozkminiać” rzeczywistość, a nie tylko bezrefleksyjnie odświeżać dashboardy.
1. COGS – Cost of Goods Sold (Koszt Sprzedanych Produktów)
Zacznijmy od podstaw, czyli COGS. To dosyć znany skrót, który wprost oznacza koszt sprzedanych produktów. Wydaje się to banalnie proste. Chodzi nam po prostu o to, żeby mieć twardą, rzetelną bazę do policzenia sobie naszej marży. Musimy wiedzieć, ile dokładnie wynosi nas koszt wytworzenia tego, co sprzedajemy – czyli ile fizycznie musimy wyjąć ze swojej własnej kieszeni, by produkt mógł trafić do klienta.
Jednak to, co w teorii brzmi prosto, w praktyce często wymyka się analitykom z rąk. Dlaczego? Ponieważ COGS to nie zawsze jest koszt wyłącznie materialny, jak zakup plastiku do produkcji zabawek czy drewna na meble. Bardzo często, szczególnie w dzisiejszej gospodarce opierającej się na usługach i produktach cyfrowych, musimy liczyć ten wskaźnik w kontekście czasu.
Podam Ci przykład z mojego własnego podwórka, czyli z KajoData. Kiedy tworzę nowy kurs online, nie płacę fabryce za jego wyprodukowanie. Ale to nie znaczy, że kurs nic mnie nie kosztuje. Muszę policzyć, ile normalnie wynosi stawka za moją pracę. Jeżeli łączysz pracę etatową z własnym biznesem (a wielu początkujących tak robi), musisz bezwzględnie wycenić swoją stawkę godzinową. Kiedy liczę sobie, ile czasu kosztuje mnie stworzenie kolejnych materiałów, to świetnie prowadzi mnie to do predykcji biznesowych. Wiem wtedy, ile powinienem mieć budżetu, gdybym chciał zlecić produkcję takiego kursu komuś innemu. Porównuję koszt pozyskania tych dóbr z tym, co normalnie bym zarobił.
I tu właśnie leży ta niewidzialność kosztów, o której wspominałem na początku. Jeżeli masz biznes, w którym najpierw wykładasz dziesięć tysięcy złotych gotówką, żeby sprzedać towar za piętnaście tysięcy, matematyka jest prosta. Ale jeżeli tego nie widzisz, a inwestujesz swój czas, zapominasz o tym i źle liczysz swoją marżę. Nie uwzględniasz godzin, które musisz spalić, by coś w ogóle powstało.
2. Contribution Margin (Marża Pokrycia)
Kolejny niezwykle ważny wskaźnik to Contribution Margin, często oznaczany jako CM. Najczęściej mówi się w finansach o tym, że musimy po prostu policzyć, ile mamy kosztów. Jednak wrzucanie wszystkiego do jednego worka to analityczne samobójstwo. Staramy się zawsze podzielić nasze koszty na dwie główne kategorie: koszty stałe i koszty zmienne.
Contribution Margin to jest właśnie ta kwota, która zostaje nam ze sprzedaży po odjęciu wszystkich kosztów zmiennych. Koszty zmienne to te, które będą nam się skalowały wraz ze sprzedażą. Sprzedajesz więcej fizycznych produktów – płacisz więcej za kurierów i opakowania. Z kolei koszty stałe to coś, co i tak będziemy musieli regularnie opłacać, niezależnie od tego, czy w danym miesiącu sprzedaliśmy sto sztuk, czy zero (np. czynsz za biuro, stałe licencje na oprogramowanie).
Dlaczego to jest tak ważne dla Ciebie jako analityka? Ponieważ jest to metryka, która wprost pozwala ocenić, na ile dana firma ma możliwości tworzenia promocji i bezpiecznego skalowania biznesu. Im większą robimy promocję i im bardziej tniemy ceny, tym bardziej zjeżdża nam przychód z każdej pojedynczej transakcji. A to oznacza, że pieniędzy z tej marży pokrycia, które miały posłużyć na opłacenie kosztów stałych, jest coraz mniej. Zła ocena Contribution Margin podczas planowania Black Friday może sprawić, że firma wygeneruje rekordowy obrót, ale z punktu widzenia płynności finansowej po prostu zbankrutuje.
Zostań analitykiem danych – dołącz do KajoDataSpace!
Najlepsza ścieżka do zawodu analityka danych. Dostęp do pełnych wersji kursów online z Excela, SQLa, PowerBI, Tableau i Pythona z certyfikatami!
🟨 Ekskluzywana ale pomagająca sobie społeczność.
🟩 Ponad 75 godzin materiałów video.
🟨 Spotkania LIVE co miesiąc.
🟩 Mój osobisty mentoring.
3. OPEX – Operating Expenses (Koszty Operacyjne)
Każdy, kto spędził choć trochę czasu w szeroko pojętym IT lub finansach, na pewno kojarzy hasło OPEX. Operating expenses to nic innego jak bieżące koszty prowadzenia biznesu. Wrzucam ten temat, żebyś podczas spotkania z zarządem nie był zdziwiony, gdy ktoś rzuci: „nasz OPEX w tym kwartale jest zdecydowanie za wysoki”.
Generalnie w koszty operacyjne wlicza się bardzo różne rzeczy: wynagrodzenia pracowników administracyjnych, abonamenty za software, narzędzia chmurowe, usługi księgowe czy prawne. Chodzi o to, że jeżeli my jako organizacja wytwarzamy coś w sposób ciągły, musimy dysponować stałą pulą pieniędzy po to, aby utrzymać całą tę maszynę w ruchu. O tym właśnie mówi nam OPEX.
Nie podam Ci tutaj jednego, magicznego wzoru matematycznego na policzenie OPEX-u, bo to będzie niesamowicie zmienne w zależności od tego, jak dana firma klasyfikuje swoje wydatki. Ale musisz wiedzieć, że OPEX to cichy zabójca świetnych pomysłów. Możesz mieć doskonały, rentowny produkt, którego wytworzenie kosztuje grosze, a klienci go uwielbiają. Ale jeśli maszyna z tyłu – czyli to wielkie biuro, niesamowicie drogie usługi prawne, dziesiątki subskrypcji na oprogramowanie, którego nikt nie używa – jest za ciężka, to OPEX Cię po prostu dojedzie. Sam pomysł był genialny, ale infrastruktura zbudowana do jego obsługi okazała się zbyt kosztowna, by to uciągnąć.
4. Net Profit Margin (Marża Zysku Netto)
Przechodzimy do mojego absolutnie ulubionego KPI finansowego, ponieważ dotyka on samej istoty prowadzenia jakiejkolwiek działalności. Net Profit Margin mówi nam o tym, jaki jest nasz ostateczny zysk netto, a w zasadzie – jaki procent naszego całkowitego przychodu stanowi to, co faktycznie zostaje nam w kieszeni. To klasyczne ratio zysku do przychodu.
Możemy się nacierać różnymi wskaźnikami, optymalizować koszty zmienne, redukować OPEX, chwalić się przed inwestorami wzrostem sprzedaży. Ale jeżeli w tym wszystkim nasza marża zysku netto stoi w miejscu albo – co gorsza – maleje, to całe to skalowanie po prostu nie ma sensu. Zwiększanie przychodu nie zawsze oznacza budowanie zdrowego biznesu.
Nie każda firma to Uber czy OpenAI, które dzięki potężnemu kapitałowi inwestorów mogą sobie zapewnić pięcioletni bufor na przepalanie gotówki i generowanie strat w imię zdobywania rynku. Jasne, ten czas na wyjście na prostą bywa potrzebny. Ale jeśli analizujesz dane mniejszej firmy, e-commerce’u albo pomagasz solopreneurowi, Net Profit Margin to Twój najważniejszy drogowskaz. Brak zdrowej marży netto dojedzie taki biznes niezwykle szybko.
Często widzę błąd polegający na zachwycaniu się zwrotem z inwestycji w reklamy (ROI). Wygenerowaliśmy niesamowitą kampanię, włożyliśmy w reklamy cztery tysiące, wyciągnęliśmy szesnaście tysięcy. Super, prawda? Otóż niekoniecznie. Dopiero jak zbierzesz wszystkie dane – koszty wytworzenia (COGS), koszty zmienne paczek, OPEX – i odejmiesz je od tych szesnastu tysięcy przychodu, zobaczysz prawdę. Porównanie tego zysku z przychodem pokaże Ci bezlitośnie, ile realnego zysku firma generuje z każdej zarobionej złotówki.
O tym, jak łączyć takie metryki technicznie i biznesowo uczymy w KajoDataSpace. Jeśli szukasz kompletnej ścieżki i odpowiednich materiałów, aby wejść na wyższy poziom i zdobyć pracę jako analityk, który naprawdę rozumie te zależności, gorąco zachęcam Cię do sprawdzenia tej inicjatywy. Pomogliśmy już wielu osobom zbudować solidne kompetencje i znaleźć świetną pracę.
5. F-V Ratio (Fixed to Variable Cost Ratio)
Na koniec zostawiłem wskaźnik może najtrudniejszy do poprawnego zmapowania, ale analitycznie najciekawszy. Proporcja kosztów stałych do zmiennych. To coś, co mogą liczyć wielkie korporacje i mali przedsiębiorcy. Nie ma tu żadnego skomplikowanego wzoru matematycznego. Nie musisz dzielić przez dziesięć, mnożyć przez trzy i tańczyć na jednej nodze. Chodzi o głębokie, logiczne zrozumienie natury wydatków firmy.
Zadanie analityka polega tutaj na zastanowieniu się, jakie jest ratio tych kosztów i co rośnie szybciej w miarę rozwoju biznesu. Załóżmy, że firma rośnie, sprzedaż idzie w górę. Co rośnie razem z nią? Koszty zmienne czy stałe?
Najzdrowsza sytuacja to taka, w której wraz ze wzrostem wolumenu sprzedaży rosną nam głównie koszty zmienne (np. kupujemy więcej towaru do odsprzedaży), ale nasze koszty stałe stoją w miejscu lub rosną bardzo powoli. To oznacza, że biznes jest świetnie zoptymalizowany i skalowalny.
Ale często spotykamy sytuację odwrotną. Firma rośnie, więc zatrudnia dyrektorów, wynajmuje większe biura, kupuje droższe systemy IT. Koszty stałe szybują w górę. I nagle wpadamy w pułapkę. Ponieważ koszty stałe są sztywne (nie zrezygnujesz z umowy najmu z dnia na dzień), firma musi cały czas „trzepać” ogromny wolumen sprzedaży, żeby tylko utrzymać się nad wodą. Pojawia się toksyczna presja: musimy rosnąć za wszelką cenę, bo inaczej stałe koszty nas zabiją.
Zmapowanie tego wymaga od analityka świetnej komunikacji z biznesem. Musisz wiedzieć, czy dany wydatek na marketing to koszt stały (pensje dla agencji reklamowej) czy zmienny (prowizja od pozyskanego leada). Niejeden biznes wpadł w tarapaty, bo źle ocenił strukturę swoich własnych wydatków.
Zapisz się do
newslettera
🎁 i zgarnij darmowe bonusy:
Poradnik Początkującego Analityka
Video - jak szukać pracy w IT
Regularne dawki darmowej wiedzy, bez spamu
Podsumowanie
Jeżeli poważnie myślisz o karierze w analizie danych, musisz zrozumieć jedną, kluczową rzecz: ograniczanie się wyłącznie do umiejętności technicznych to ślepa uliczka. To, że potrafisz napisać genialne zapytanie SQL, wyciągnąć dane z API i zjoinować dwa potężne data frame’y w Pandasie, to zaledwie narzędzia rzemieślnika. Biznes nie płaci Ci za samo klikanie w klawiaturę.
Biznes potrzebuje połączenia Twojego warsztatu technicznego z umiejętnościami komunikacyjnymi i głębokim zrozumieniem finansów. Szefowie i managerowie nie chcą musieć Ci tłumaczyć, że klient kosztuje, że produkt ma swój cykl życia i że przychód to nie jest zysk. Analiza danych to w rzeczywistości fascynujące, zniuansowane rozkminianie otaczającej nas rzeczywistości na podstawie cyfr. I to właśnie jest w tej pracy absolutnie najlepsze.
Jeśli ten tekst okazał się dla Ciebie przydatny i wiesz, że mógłby pomóc komuś w lepszym zrozumieniu finansowej strony naszej branży, będę bardzo wdzięczny, jeśli podzielisz się tym artykułem w swoich mediach społecznościowych. Wiedzą warto się dzielić, a my widzimy się w kolejnych materiałach!
Autorem artykułu jest Kajo Rudziński – analytical data architect, uznany ekspert w analizie danych, twórca KajoData oraz społeczności dla analityków KajoDataSpace.
To tyle w tym temacie. Analizujcie w pokoju!
Podobał Ci się ten artykuł 🙂?
Podziel się nim w Social Mediach 📱
>>> udostępnij go na LinkedIn i pokaż, że codziennie uczysz się czegoś nowego
>>> wrzuć go na Facebooka, to się może przydać któremuś z Twoich znajomych
>>> Przypnij sobie tą stronkę to zakładek, może się przydać w przyszłości
Wolisz oglądać 📺 niż czytać – nie ma problemu
>>> Obserwuj i oglądaj KajoData na YouTube
Wolisz czytać po angielsku? No problem!
Inne ciekawe artykuły:
